रामरति रामपछि जानकी राम गृहणी महिलादेखि सांसदसम्म

जिवछ उदासी
गोलबजार सासु र लहान–१ माइती रहकी जानकी राम नेकपा एमालेको कोटाबाट समानुपातिक संसद चुनिनु भएको छ । नेकपा एमालेले एकपटक फेरि जनमनको आवाजलाई सुनेको छ । जानकी राम लहानमा भएको सिनो आन्दोलनदेखि दलित आन्दोलनमा सक्रिय एक संघर्षशलि महिलाको रुपमा भूमिका बनाउनु भएको छ । दलित आवद्ध संघ संस्थाबाट दलित अधिकारको पक्षमा सशक्त आवाज उठाउनुको साथै सधै नेकपा एमालेको एक सशक्त कार्यकर्ता भएर लागि रहनुभयो ।
आफू कुनै दिन सांसद पनि चुनिएला भन्ने आशा गर्नु भएको थिएन । विशुद्ध गृहणी महिलाको रुपमा रहेकी जानकी राम पति बद्री राम पनि दलित संघ संस्थामा लागेर उहाँमा राजनीतिक चेतना अरु गृहणी महिलाभन्दा बढी अनुकूलता रहयो । नेकपा एमालेले सिरहाका दलित महिलाहरुलाई स्थान दिँदै आइरहेको कुराले दलित समुदायमा एमालेको पकड राम्रै देखिन्छ । लहानको सिनो फाल्ने आन्दोलनबाट दलित आन्दोलनले उर्जा पाएकै हो । राम (चमार) समुदाय अन्य दलित समुदायको तुलनामा शिक्षा राजनीतिक र आर्थिक रुपमा सवलपनि हुँुदै जान थालेको छ ।
सिरहा र सप्तरीमा मधेशी दलितहरुको संख्या सबैभन्दा बढी रहेकोले पनि दलित आन्दोलन संगठित भएको हो । नेकपा एमालेबाट रामरति राम संविधानसभा सदस्य हुनुभयो । अहिले उहाँ नेकपा एमालेको केन्द्रिय सदस्य हु्नुहुन्छ । नेकपा एमालेको इमानदार संगठक नेता धर्मनाथ यादव (मास्टर सहाब) पनि प्रदेश ५ का प्रमुख चुनिनुभयो । यसैगरी नेकपा माओवादीबाट महेन्द्र पासवान संविधानसभा सदस्य निर्वाचित भइ भूमिसुधार मन्त्रीसम्म पुग्नुभयो । कर्जन्हा नगरपालिकाको मेयरको रुपमा गंगा पासवान पनि मेयरमा चुनिनु भएको छ । भन्नुको तात्पर्य दलितहरुको आवाज गरीवहरुको पीडा पोख्नेहरु बाम आन्दोलनमा लाग्नेहरु चाहे एमालेबाट होस् चाहे माओवादीबाट राजनीतिक उचाई सिरहामा हासिल गरेकै हो । रामरति राम र जानकी राम मधेशका दलित महिलाहरुमा सहासिक र संघर्षशील महिलाको रुपमा सुपरिचित अनुहार र नाम हुन् । जसले औपचारिक शिक्षा प्राप्त गर्न स्कूल क्लेज जाने अवसर नपाएपनि वर्गीय आन्दोलनलाई व्यवहारबाटै सिक्नुभयो । संघर्षलाई व्यवहारमै उतारेर देखाउनुभयो ।
गरीवी र विभेदका व्यथा पोखि रहनुभयो । आन्दोलनमा डटेर हिस्सा लिनुभयो । सत्यतथ्य बोल्न रतिभरपनि बिच्चलित हुनुभएन । मञ्च पाँउदा आफ्नै मातृभाषामा आँखाले देखेको गरीव दलितका समस्याहरु राख्न पछि पर्नु भएन । उहाँहरु जस्तो सहासी महिलाहरु राजनीतिमा उचाई पाँउनु भनेको तराई मधेशमा पछि परेका महिलाहरुको लागि प्रेरणाको श्रोत पनि हो । तराई मधेशका जिल्लाहरुमा गाँउ गाँउमा हरेक दलित वस्तीहरुमा रामरति राम र जानकी राम जस्तो महिला नेतृत्व तयार भयो भने मात्रै विभेद असमानाताको अन्तय र समाजमा जागरण हुनेछ । अन्य राजनीतिक दलहरुले समेत आफनो दलमा रामरति र जानकी जस्तै नेतृहरुलाई अवसर दिनु आवश्यक छ ।
तराइ मधेशका जिल्लाहरुमा देखिएको महिलाहिंसाको तस्बीरहरुले हिंसामुक्त समाज निर्माण हुन सकिरहेको छैन । हुनेखाने वर्गले शौख शान मान र आफ्नो हैसियत देखाउन दाइजोप्रथालाई दिएको बढावाको विकृतिमा दलित समुदाय पनि पर्न थालेका छन् । महिला हिंसाको मूल कारण दाइजोप्रथा रहेको छ । समाजमा विद्यमान विकृतिहरुको जरो उखेल्न रामरति राम र जानकी राम जस्ता महिला नेतृ आवश्यक छ । जबसम्म हरेक दलले पछि परेको समुदाय वर्गलाई उचित स्थान राजनीतिमा दिादेन तबसम्म परिवर्तन संस्थागत हुने छैन । मधेशी समुदायमा महिलाहरु राजनीतिक रुपमा पनि अघि बढ्न उकुसमुकुसको अवस्थामा पुगेका छन् । ती महिलाहरुको लागि नेकपा एमालले सिरहामा रामरति राम र जानकी रामलाई संसदसम्म पुरयाएर परिवर्तनको पक्षमा ऐतिहासिक काम गरेकै हो । यसको लागि साधुवाद भन्नैपर्छ ।
मधेशी समाजमा रहेका रामरति र जानकी राम जस्ता महिला नेतृत्व उत्पादन र चयनमा समेत दलीय दृष्टिकोण प्रष्ट हुनुपर्छ । एकैसौ शताब्दीमा देखिएको छुवाछूत,दाइजो, बोक्सी र महिलाहरुलाई समान सहभागिताबाट बञ्चित गराउने सामन्ती सोचको अन्तयको लागि पनि रामरति र जानकी राम प्रेरणाको श्रोत हुनुहुन्छ र उहाँहरु एक गृहिणी महिलाबाट संसद भवनसम्मको यात्रा गर्न सफल हुनुभयो । यसको लागि नेकपा एमाले सिरहा र केन्द्रिय कमिटिका नेताहरु निकै विवेकपूर्ण निर्णय गरेको छ । प्रसूतिको व्यथा अरुलाई के थाहा भने झै गरीव दलित समुदायबाट पनि राजनीतिमा सहभागीता गराउनु आवश्यक छ ताकि सामाजमा रहेका तमामा विभेदहरुको अन्तय होस् । रामरति र जानकी जस्ता सहासी महिलाहरुले निर्भकतापूर्वक उत्त्पीडित समुदायको आवाज उठाउन उठाइ रहुन । रामरति राम पछि जानकी रामले संसद भवनमा प्रवेश गर्ने खबरले चरैतिर खुसी छाउनु स्वभाविक पनि हो ।