कारागारभित्रको तनाव : सिराहा जेलमा सर्च अपरेसनपछि कैदीबन्दीबीच झडप, १३ घाइते

समृद्धिपथ दैनिक

सिराहा, असार ४ गते । सिराहा जिल्लाको सदरमुकामस्थित कारागारमा आइतबार अपराह्न ३:३० बजेतिर एक अप्रत्याशित घटना घट्यो, कैदीबन्दीहरू आपसमा दोहोरो झडपमा उत्रिए, जसमा १३ जना घाइते भए। यो सामान्य झडप मात्र थिएन, यो घटनाले कारागारभित्रको लुकेको संरचना, असन्तुष्टि र प्रशासनिक कमजोरीलाई उजागर गरिदिएको छ।

घटनापछि जिल्ला प्रशासन, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरी बल सक्रिय भए। सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी चेतराज बरालका अनुसार घाइतेलाई तुरुन्तै प्रादेशिक अस्पताल सिराहा पुर्‍याइएको छ र अवस्था सामान्य रहेको जनाइएको छ। तर यो झडपको जरा कहाँ गाडिएको थियो?

शनिबार बिहान जिल्ला प्रशासनको नेतृत्वमा सुरक्षा निकायले कारागारमा सर्च अपरेसन चलाएको थियो। अपरेसनको उद्देश्य स्पष्ट थियो— कारागारभित्र भइरहेको अवैध कारोबार रोक्ने। यस्तै शंका लामो समयदेखि उठ्दै आइरहेका थिए।

एक जना अधिकारीले नाम गोप्य राख्ने शर्तमा भने, “कारागारमा मोबाइल, लागूपदार्थ, नगदजस्ता सामग्री भेटिएको खबर थियो। सर्च अपरेसनमा त्यस्ता सामग्री फेला परे वा परेन भन्ने आधिकारिक विवरण त आएको छैन, तर सो दिनपछि कैदीबन्दीहरूमा तनाव बढेको देखिएको थियो।”

स्रोतहरूका अनुसार सर्च अपरेसनले कैदीबन्दीहरूमा असन्तोष र डर उत्पन्न गराएको थियो। खासगरी, कारागारभित्र अनौपचारिक शक्ति सन्तुलन कायम गर्ने प्रयासमा लाग्ने समूहहरू आक्रोशित बने।

एकजना पूर्वकैदीका अनुसार, “सिराहा जेलमा 'भाइफेरो' सञ्जालहरू छन्, जसले आफ्नो क्षेत्रमा नियन्त्रण गर्छ। प्रशासनले जब यिनको गडबडीमा हस्तक्षेप गर्छ, त्यसको असर यस्तै झडपमा देखिन्छ।”

सिराहा कारागारको क्षमता १०० जनाको भए पनि हाल त्यहाँ साढे ३ सयभन्दा बढी कैदीबन्दी राखिएको छ। यस्तो अवस्थाले कारागारको व्यवस्थापनलाई थप चुनौतीपूर्ण बनाएको छ। सीमित सुरक्षाकर्मी, आधारभूत सुविधाको अभाव र असहज बसोबासले कैदीहरू झनै असन्तुष्ट बन्दै गएका छन्।

झडपपछि पत्रकारहरूले घटनाको विस्तृत विवरण बुझ्न प्रयास गरे पनि कारागार प्रमुख सुबोध महतो सम्पर्कमा आउन सकेनन्। कारागार प्रशासनको मौनता स्वयंमा एउटा संकेत हो—कारागारभित्र के भइरहेको छ भन्ने जानकारी बाहिर ल्याउन उनीहरू अनिच्छुक छन्।

सर्च अपरेसनको नतिजा सुधारात्मक बन्नुको सट्टा झनै तनावपूर्ण स्थितिको कारण बन्यो। के अबको उपाय दबाब बढाउने हो वा संरचनागत सुधार गर्ने?

मानवअधिकारकर्मी सुनिता चौधरी भन्छिन्, “सुधारका नाममा जब जब बल प्रयोग गरिन्छ, त्यसले विद्रोहलाई जन्म दिन्छ। कैदीबन्दी पनि मानव हुन्, तिनीहरूलाई गरिमा र सहअस्तित्वको व्यवहार जरुरी हुन्छ।”

सिराहा कारागारमा भएको झडप कुनै आकस्मिक घटना मात्र होइन, यो व्यवस्थागत कमजोरी, जनशक्ति अभाव, ओभर क्राउडिङ र अवैध कारोबार नियन्त्रणमा प्रशासनको रणनीतिक त्रुटिको परिणाम हो।

अबको चुनौती स्पष्ट छ, सिराहा कारागारमा शान्ति र सुव्यवस्था कायम गर्नु, बिना भय र विद्रोह, मानव अधिकारसम्मत तरिकाले। नत्र, अर्को झडप धेरै टाढा छैन।